Word collega’s, voor de kinderen

Een scheiding betekent vaak het einde van het vertrouwde leven dat kinderen leiden. ‘Hiermee omgaan is moeilijk, maar zeker niet onmogelijk,’ denkt ontwikkelingspsycholoog drs. Annelies Hendriks.

Jaarlijks krijgen ongeveer 63.000 kinderen te horen dat hun ouders uit elkaar gaan. Dat is voor kinderen een pijnlijke boodschap. Allereerst voelen ze zich natuurlijk verdrietig en boos om de situatie, maar ze kunnen ook bang worden doordat ze zich geen beeld kunnen vormen van de toekomst.

Dat kan ertoe leiden dat ze terugvallen in gedrag dat bij een jongere leeftijd hoort, zoals bedplassen, hangerig zijn of niet kunnen slapen. Sommige kinderen voelen zich schuldig, omdat ze denken dat zij de oorzaak zijn van de breuk. ‘Dat is geen reële gedachte’, zegt Hendriks, ‘maar vooral jonge kinderen kunnen het op zichzelf betrekken. Laatst vertelde een meisje mij dat haar ouders gingen scheiden omdat ze een keer ruzie kregen omdat zij haar boterham niet had opgegeten.’

Gekwetst
Het is belangrijk dat kinderen goed worden begeleid tijdens de scheiding. In de praktijk blijkt dat vaak een heel moeilijke opgave. Ouders kampen namelijk zelf ook met problemen en dan is steun geven niet altijd eenvoudig. Hendriks: ‘Meestal zijn ouders zelf zo gekwetst, dat ze nauwelijks meer oog hebben voor hun kinderen. Als de ouders te veel met zichzelf bezig zijn, voelen de kinderen zich op zichzelf aangewezen, eenzaam of verliezen vertrouwen in de ouder. De energie stoppen ze dan in overleven in plaats van ontwikkelen en dat kan voor stagnatie in de groei zorgen.’
Ook gebeurt het vaak dat kinderen getuige zijn van ruzies of er zelfs in worden betrokken. ‘Dat is heel pijnlijk voor ze. Dat geldt niet alleen voor de ruzie zelf, maar ook voor de sfeer die in huis hangt. Kinderen voelen kritiek of verachting feilloos aan. Als een ouder tegen zijn kind zegt dat papa voor hém of háár een aardige vader is, pakt het kind de onderliggende boodschap op: maar jij vindt hem een zak. Dat soort boodschappen treft kinderen, want zij houden van allebei en willen niet dat er ruzie is.’

Goede basis
Geen ruzie maken waar de kinderen bij zijn, is volgens Hendriks een van de drie belangrijke factoren die ervoor kunnen zorgen dat kinderen het scheidingsproces goed doorstaan. De tweede is de band die beide ouders met de kinderen hebben. Als die met allebei warm en veilig is, ligt er al een goede basis voor de toekomst. In de derde plaats moeten kinderen van zowel papa als mama het gevoel krijgen van de andere ouder te mogen houden. ’Dat is cruciaal voor hun gevoel van geborgenheid en veiligheid. Anders kunnen ze een loyaliteitsconflict krijgen: moet ik nu kiezen en voor wie dan?’

Om de kinderen zoveel mogelijk stabiliteit te bieden voor de toekomst, moeten de ex-partners hun verhouding veranderen. Ze zijn weliswaar geen geliefden meer, maar blijven altijd sàmen de ouders van hun kinderen. Hendriks heeft met Cees van Leuven een boek geschreven (zie kader) over dit zogeheten collega-ouderschap. Het doel daarvan is dat kinderen zich geborgen blijven voelen. Ik betrek ook de kinderen in dit proces, eerst samen, daarna elk apart. Ik luister open naar wie ze zijn, hoe ze in het leven staan, hoe het met hen is. Zo’n individueel gesprek vinden kinderen vaak heel fijn. Het is belangrijk dat er naar kinderen wordt geluisterd. Het is bepalend voor hun toekomst. Ze zijn later sociaal en emotioneel sterker als er in het scheidingsproces naar hen is geluisterd. Al is het maar één keer.’

Convenant
Sinds 1 maart zijn ex-partners wettelijk verplicht een ouderschapsplan op te stellen dat de kwaliteit van zorg voor de kinderen in de toekomst waarborgt. Daaruit moet ook blijken op welke wijze de kinderen in dit proces zijn betrokken. De bedoeling hiervan is onder meer dat ouders eerst samen goed moeten nadenken over de zorg, voordat ze naar de rechter stappen. Een goede ontwikkeling, vindt Hendriks: ‘Dat scheelt een hoop leed, want de rechter stuurt de ouders terug naar de ontwerptafel als zij bijvoorbeeld ruziën over het tijdstip van thuisbrengen. Maar bovenal dwingt het de partners na te denken over hun toekomst als ouders. Het maakt kinderen vaak niets uit of hun ouders in één bed slapen, als ze de geruststelling maar hebben dat papa en mama er voor ze zijn. Een gezin op twee plekken is lastig, maar niet onoverkomelijk. Kinderen zijn best flexibel en als de partners naast elkaar staan in plaats van tegenover elkaar, kunnen kinderen best wat hebben.’

Drs. Annelies Hendriks werkt als zelfstandig ontwikkelingspsycholoog, gecertificeerd NMI-mediator, gecertificeerd forensisch mediator en bemiddelt in lastige omgangs- en zorgregelingen.
Ze werkt samen met advocaten in die bemiddelingszaken waarin kinderen extra aandacht behoeven. Ze doceert tevens aan rechters, psychologen en notarissen en is ook verbonden aan de de vFAS-specialisatieopleiding.