De financiële crisis grijpt wereldwijd om zich heen, maar wat voor impact heeft de crisis op de verschillende zaken rondom een scheiding? De vragen en de antwoorden
Prijsdalingen op de Nederlandse huizenmarkt?
In de Verenigde Staten zijn de huizenprijzen met tientallen procenten gedaald. Is zo’n scenario ook in Nederland mogelijk? Een groot verschil is dat veel Amerikanen
de ‘winst’ van de waardestijgingen van de afgelopen jaren uitgaven aan allerlei consumptiegoederen als televisies, auto’s of andere zaken. In Nederland is dat aantoonbaar minder het geval en onder andere daardoor is het risico op forse waardedalingen kleiner. Niettemin is vrijwel zeker dat de huizenprijzen de komende tijd onder druk zullen staan. Het is ook allang geen uitzondering meer als een huis een jaar of langer moet wachten op een koper. Wie als gevolg van een scheiding gedwongen een huis moet verkopen kan dan ook te maken krijgen met tijdelijke dubbele woonlasten en/of een onderwaarde van die woning.
Hoe zit dat precies met onderwaarde?
Een veel voorkomende situatie – afhankelijk van de huwelijkse voorwaarden – is dat bij een scheiding een van beide (ex-)echtgenoten blijft wonen in de huidige woning, en dat deze dan het aandeel van de partner (vaak de helft) in de woning moet ‘bijkopen’. In de huidige marktomstandigheden kan de waarde van de woning lager zijn dan de resterende hypotheekschuld. In dat geval is er sprake van onderwaarde en heeft de vertrekkende partij een schuld aan de blijvende partij. Neem bijvoorbeeld een woning met een waarde van 300.000 euro en een schuld van 330.000 euro. De onderwaarde is dan 30.000 euro. De achterblijver probeert dan vaak de totale hypotheek van 330.000 euro over te nemen. Dat is niet altijd eenvoudig in de huidige tijd, want banken zijn terughoudender geworden met het verstrekken van leningen. Een hypotheek krijgen op basis van een alimentatie-inkomen is moeilijker: de partij die alimentatie betaalt kan nu immers ook worden ontslagen met als mogelijk gevolg een lagere alimentatie. Banken laten die onzekerheid nadrukkelijk meewegen bij het al dan niet verstrekken van een hypotheek. Andersom geldt ook dat banken zwaarder tillen aan een alimentatieplicht voor degene die een hypotheekaanvraag doet. Als het in het voorgaande voorbeeld lukt om te lenen, heeft de blijvende partij een vordering van 15.000 euro op de vertrekkende partij, in de veronderstelling dat beiden voor de helft eigenaar zijn van de woning.
Klopt het dat de hypotheekrente na het feitelijke uiteengaan van echtgenoten nog twee jaar aftrekbaar is bij de meest verdienende?
Formeel niet helemaal, maar via een omweg van de partneralimentatie komt het daar feitelijk wel op neer. De juridische en technische details daarvan zijn minder relevant. Wel belangrijk is dat in de huidige tijd huizen wat minder snel verkopen. Als er dus (eerst) tijd verstreken is met het maken van, al dan niet tijdelijke, afspraken over de woning en de woning daarna nog moet worden verkocht, dan zou het zomaar kunnen dat er twee jaar voorbij is en de hypotheekrente dus niet meer kan worden afgetrokken. Het gevolg is dan een vermindering van draagkracht en dus een lagere alimentatie. In veel gevallen is het nu dan ook zinvol om al in een vroeg stadium van de echtscheiding tot een aantal belangrijke beslissingen te komen ten aanzien van de woning.
Heeft de crisis effect op de hoogte van alimentatie?
Mogelijkerwijs. Van belang daarbij is onder meer dat rechters steeds meer verantwoordelijkheid ten aanzien van de verdiencapaciteit leggen bij de partij die alimentatie ontvangt. Uitgaande van het traditionele rolmodel betekent dit dat van de vrouw ook wordt verwacht een inkomen te kunnen verdienen, zeker als de kinderen naar school gaan en er dus voldoende tijd is voor een baan.
De crisis legt nu een aantal nieuwe vraagstukken bloot. Een daarvan is de vraag of de vrouw wel in staat is om werk te vinden in de huidige markt, en welk effect dat heeft op de hoogte van de alimentatie. Een andere is de nu regelmatig toegepaste werktijdverkorting, die leidt tot een lager inkomen. De vraag daarbij is hoe ingrijpend die daling voor de alimentatiegerechtigde of de alimentatieplichtige moet zijn om aanspraak te kunnen maken op een verhoging respectievelijk verlaging van de alimentatie. De eerste juridische procedures hierover zijn inmiddels gestart.
Verandert er wat voor ondernemers?
Ondernemers verkeren in een bijzondere situatie omdat hun inkomen nogal kan fluctueren. Tot voor kort werd de alimentatie in die gevallen tamelijk rechtlijnig bepaald op basis van gemiddelden uit de jaarrekeningen van de afgelopen drie jaar. De economische neergang maakt dat deze jaarrekeningen uit het verleden nog maar deels relevant zijn om het ondernemersinkomen te bepalen. Veel belangrijker is de actuele financiële situatie van de onderneming, die als gevolg van de crisis flink kan zijn verslechterd. Van geval tot geval zal een rechter daarover een maatwerkafweging maken.
Wat is het effect van een gouden handdruk op de alimentatie?
Ten slotte nog het specifieke geval van een alimentatieplichtige die wordt ontslagen met een gouden handdruk. In tegenstelling tot wat veel mensen denken betekent dit niet per definitie dat zijn of haar nieuwe inkomen – bijvoorbeeld een WW-uitkering – de basis vormt voor het vaststellen (verlagen) van de alimentatie. De rechter ziet de gouden handdruk namelijk voor een deel als een schadeloosstelling voor dat (tijdelijk) lagere inkomen die de ontvanger kan gebruiken voor levensonderhoud en overige verplichtingen, waaronder de alimentatie.
Blijft er nog wat van mijn pensioen over na mijn scheiding?
Veel pensioenfondsen bevriezen de hoogte van de uitkeringen omdat hun reserves onder het vereiste niveau zijn gezakt. De krantenkoppen stemmen nogal somber, maar toch past ook hier een relativering. Zij hebben het namelijk niet alleen moeilijk omdat ze geld hebben verloren op hun beleggingen, maar ook omdat de rente is gedaald. Dat is een ingewikkeld rekenkundig verhaal, maar waar het op neerkomt is dat als de rente de komende jaren weer omhoog gaat – en dat zou heel goed kunnen – de dekkingsgraden van de fondsen als vanzelf flink meestijgen. De problemen kunnen dan wel eens kleiner zijn dan nu gedacht.
Pensioen is sowieso een complex onderwerp waar een goed advies – bijvoorbeeld over pensioengaten – geen overbodige luxe is. Op deze plaats houden we het dan ook bij twee specifieke zaken die te maken hebben met de crisis:
Met medewerking van Eric de Bruijn (pensioenadviseur), Sabine van Gestel (advocaat familierecht) en Laura Klein (notaris)
Links:
[1] http://www.verder-online.nl/sites/default/files/images.jpeg
