Geen afbeelding / kleine afbeelding
Wie kinderen heeft en gaat scheiden, wil het allerbeste voor hen. Alleen: een ideaal ouderschapsplan bestaat niet. Want bij iedere leeftijd hoort een andere aanpak, vertelt schrijver en deskundige Pieter Vermeulen.
Vermeulen is specialist op het gebied van gezin en scheiding. Vermeulen geeft workshops en training over scheiding en gezin aan zowel professionals en ouders.
‘Het opstellen van een ouderschapsplan is een hele klus. Juist omdat hierbij gevoelens meespelen als angst en woede, is het bijna altijd noodzakelijk dat je hulp krijgt van een derde persoon. Een mediator. Liefst eentje die ook nog verstand heeft van kinderen. Immers, een scheiding betekent het einde van een relatie tussen twee volwassenen, maar niet het einde van de relatie tussen ouder en kind. Als scheidende ouder moet je net een stapje harder zetten.’
Tot drie jaar:
Moeder is nummer één
De basis van het ouderschapsplan is voor Vermeulen de ontwikkelingsfase van een kind. Daarbij maakt hij gebruik van de hechtingstheorie van de Amerikaanse psycholoog en onderzoeker Robert Emery. ‘Met name als het gaat om baby’s en zeer jonge kinderen, moeten we letten op de manier waarop kinderen zich aan ouders hechten. Het is goed voor een baby als hij tot en met achttien maanden tenminste één veilige hechtingsfiguur heeft. Degene die het meest bij de baby is, het sterkste positief op hem reageert en zich richt op zijn behoeften, is voor hem veilig en vertrouwd. Dat is belangrijk, het is de basis voor de rest van zijn leven.’ Bij een scheiding is het volgens Vermeulen van belang dat de baby één vaste en duidelijke verblijfplaats heeft en frequent en relatief kort contact heeft met de andere ouder. ‘Als kinderen onder de twee jaar hun moeder langer dan twee dagen niet zien, worden ze angstig. Een onveilige hechting kan leiden tot psychologische problemen. Co-ouderschap is vanuit dit oogpunt dus niet wenselijk. Soms krijg ik hier een vader die koste wat het kost een 50%-regeling wil. Dan neem ik heel uitgebreid de tijd om uit te leggen dat dat niet goed is.’ Vermeulen raadt aan te beginnen met korte bezoekjes, om de twee, drie dagen bijvoorbeeld. ‘En doe dan iets structureels met je kind. Speel met hem, doe hem in bad. Op die manier kun je de band met je kind opbouwen en behouden.’
Alette (36), moeder van Bas (5), Timo (3) en Suze (1):
‘Een paar maanden geleden heb ik ontdekt dat mijn man al jarenlang vreemdgaat. Ik wil zo snel mogelijk van hem af. Mijn eerste reactie was: hij krijgt de kinderen niet meer te zien. Maar daar straf ik de kinderen alleen maar mee, dus dat is niet de oplossing. Ons contact gaat zeer moeizaam, ik verdraag hem nauwelijks in mijn buurt. Toch moet dat, al was het maar om bij onze therapeut een fatsoenlijk ouderschapsplan op papier te krijgen. Suze is het meest bij mij, Bas en Timo gaan om het weekend naar hun vader. Bas heeft ogenschijnlijk nergens last van. Hij is trots op het feit dat hij nu twee huizen heeft, Timo is ook een heel vrolijk mannetje gebleven. Dat is het enige waar ik nu blij mee ben; als zij maar gelukkig zijn.’
Van drie tot vijf jaar:
Houd goed contact
Een kind tussen de drie en de vijf jaar denkt dat hij het centrum van de wereld is en voelt zich vaak om die reden verantwoordelijk voor de scheiding van zijn ouders. Hij zegt graag wat zijn ouders willen horen. Vermeulen: ‘Ze maken nog geen onderscheid tussen fantasie en werkelijkheid. Op zich heel mooi, omdat ze zo hun verdriet voor zichzelf verzachten. Maar let op wat je kind zegt en werkelijk denkt. Wat hij bijvoorbeeld tegen jou zegt over de ander kan gemakkelijk tot misverstanden leiden. Daarom: houd contact met je ex-partner en vraag hoe iets echt zit.’
Sheila (46), moeder van Gaya (5):
‘Na zes jaar huwelijk ben ik vorig jaar gescheiden. Uit een eerder huwelijk heeft mijn ex twee dochters, van 14 en 16 en samen hebben we één dochter, Gaya. Mijn ex en ik hebben eindeloos gevochten om de omgangsregeling. Hij wilde haar van donderdag op vrijdag en eens in de twee weken een heel weekend tot en met maandagmorgen, zodat zij met zijn twee andere kinderen tegelijk bij hem waren. Maar ik was vrij op donderdag en vond dat veel te lang. Een vriend van mij heeft bemiddeld en we hebben nog met een mediator gepraat. Uiteindelijk heeft mijn ex redelijk zijn zin gekregen, behalve dat Gaya op zondagavond bij mij is. Ik heb mijn ex voor Gaya wel altijd hooggehouden. Ik heb nooit gezegd: hij heeft ons verlaten, maar: het ging niet samen. We vallen elkaar en plein public ook nooit af. Toch blijf ik het moeilijk vinden omdat ik hem soms wel kan wurgen. Het prettige vind ik dat hij een goede vader is. Geen weekendpa die alles goed vindt. Gelukkig gaat het goed met Gaya, ze switcht soepel van de een naar de ander.’
Zes tot negen jaar:
Kwetsbare groep
Kinderen van deze leeftijd leren meer hun eigen weg te gaan; ze zijn op school, spelen met vriendjes en gaan naar een sportclub. Ze ontwikkelen een gevoel van eigenwaarde en persoonlijke en sociale vaardigheden. Ook maken ze onderscheid tussen goed en kwaad. Vermeulen: ‘Toch is het tegelijkertijd een hele kwetsbare fase. Het kind is in staat om woorden te vinden voor zijn gevoelens, maar kan die gevoelens nog niet altijd beheersen. Hij begrijpt dat het leven ingewikkeld is, maar kan nog niet goed met die ingewikkeldheid omgaan. Zo had ik een meisje van zes in de praktijk tegen wie ik zei: ‘Stel je voor dat mijn pen een toverstokje is, wat zou je dan willen toveren? Zei antwoordde: ‘Dat mijn papa en mama weer bij elkaar komen’. ‘Dat snap ik wel,’ zei ik toen, ‘maar het is een pen en geen toverstokje.’ ‘Weet ik,’ zei ze, ‘maar ik mag het toch hopen?’ Die hoop wil ik haar niet afnemen, maar het is belangrijk om als ouders eerlijk en duidelijk te zijn. Zeg hoe het zit, zwak geen dingen af om je kind minder verdrietig te maken. Papa en mama blijven niet bij elkaar maar het leuke is dat hij nu twee huizen en twee kamers heeft. En dat hij bijvoorbeeld zijn eigen bed mag uitzoeken. Zo help je je kind over zijn verdriet heen te komen. Verdriet is geen pathologie, je kunt het niet mooier maken dan het is. Kinderen kunnen over het algemeen verdrietige boodschappen heel goed aan. Het merendeel van de kinderen komt echt over een scheiding heen.’
Vanaf tien jaar:
De pre-adolescentiefase
Kinderen in deze leeftijd hebben een beter besef van tijd en zijn goed in staat om mee te denken over schema’s en regelingen. Soms trekken ze maar naar één ouder toe. Vermeulen: ‘Het is belangrijk dat kinderen in deze fase gestimuleerd worden met vriendjes en vriendinnetjes te praten. Zo ontwikkelen ze zich op sociaal en intellectueel gebied.’ Ze hebben een duidelijk idee over wat eerlijk is en wat niet, vooral als het henzelf betreft. Vermeulen: ‘Niks egoїstischer dan een puber. Ze worden sneller boos en zijn vooral bezig met zichzelf, niet zozeer met de scheiding op zich. Luister goed naar je kind en neem hem vooral zeer serieus in wat hij zegt. Maar laat het duidelijk zijn dat jij uiteindelijk de beslissingen neemt.’
Sofie (17):
‘Mijn ouders zijn twee keer gescheiden, een keer toen ik acht was en de tweede keer toen ik twaalf was. Het gekke is dat ik me van de scheidingen zelf niet veel meer kan herinneren. Van de gevolgen wel. Ik ging met mijn moeder in een piepklein huisje wonen en mijn moeder werkte keihard. Na school was ik altijd alleen thuis. Gelukkig had ik een leuke vriendin bij wie het thuis een zoete inval was. Mijn moeder kreeg een vriend. Aanvankelijk zag ik die niet zitten, nu wel gelukkig. Ik was toen vooral jaloers op hem. Mijn vader grossierde direct in vriendinnen. Iedere week had hij zowat een ander. In het weekend was ik om beurten bij mijn vader of mijn moeder, maar eigenlijk voelde ik me tot mijn vijftiende bij geen van beiden echt prettig. Ook niet omdat ze altijd kwaad spraken over elkaar. Mijn moeder zei wel eens: het enige leuke aan je vader is dat ik jou heb gekregen.’
Visie vFAS:
Waar afspraken over de kinderen tijdens het huwelijk al belangrijk zijn, geldt dat veel sterker als de ouders uit elkaar zijn. De vFAS advocaat mediator zal de situatie rondom de zorg voor de kinderen na echtscheiding uitgebreid met u bespreken en kan de afspraken correct vastleggen in een Ouderschapsplan. Zo'n plan is sinds 1 maart van dit jaar zelfs verplicht als u gaat scheiden. U moet dus in ieder geval over de kinderen overleg hebben. Wellicht dat een goed gesprek, of mediation, over de kinderen er zelfs toe leidt dat u ook tot goede afspraken over de andere aspecten van de echtscheiding kunt komen.
Zie ook 'Hulpvragen ouderschapsplan' onder links
