Scheiden: mogelijkheden en gevolgen
De echtscheiding zelf
In artikel 1:151 BW staat dat een echtscheiding op verzoek van een van de echtgenoten wordt uitgesproken indien het huwelijk duurzaam is ontwricht. Volgens de toelichting op de wet is een huwelijk duurzaam ontwricht wanneer ‘voortzetting van de samenleving ondragelijk is geworden, zonder dat er uitzicht bestaat op herstel van behoorlijke echtelijke verhoudingen’.
Sinds 1 maart 2009 kan weer alleen via de rechter worden gescheiden. Tot die datum bestond nog de flitsscheiding en kon men via een kunstgreep buiten de rechter om scheiden. Aan de flitsscheiding kleefden veel nadelen. Zo was – onder meer – niet bekend of deze manier van scheiden in het buitenland zou worden erkend, vandaar dat de flitsscheiding is afgeschaft.
Het verzoek om de echtscheiding uit te spreken, kan door een advocaat met een zogenaamd verzoekschrift tot echtscheiding aan de rechtbank worden gevraagd. Echtgenoten kunnen dat niet zelf doen. Op een gegeven moment zal de rechtbank de echtscheiding uitspreken. Er zijn nauwelijks zaken bekend waarbij één van de echtgenoten met succes heeft kunnen aanvoeren dat een huwelijk niet duurzaam is ontwricht. De uitspraak heet een echtscheidingsbeschikking. Deze moet worden ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand waar men is getrouwd. Vanaf de datum van inschrijving is het huwelijk echt ontbonden.
Gevolgen van de echtscheiding
In een echtscheiding moeten veel zaken worden geregeld. Voor de kinderen moet er sinds 1 maart 2009 een verplicht ouderschapsplan komen. Daarin dienen afspraken te worden vastgelegd over bijvoorbeeld het verblijf van de kinderen bij beide ouders, de verdeling van de kosten van de kinderen, en over belangrijke opvoedingsbeslissingen. In de meeste scheidingen moet ook partneralimentatie worden vastgesteld. Verder zal het gemeenschappelijk vermogen worden verdeeld en/of moeten huwelijksvoorwaarden worden afgewikkeld. Ten slotte moet al dan niet een regeling voor de pensioenen worden getroffen.
Er zijn diverse manieren om de gevolgen van de scheiding te regelen, die uiteindelijk in twee categorieën uiteenvallen, hetzij in overleg, hetzij via gerechtelijke procedures.
De belangrijkste procedures:
1 De gerechtelijke procedure
Deze manier van scheiden is tijdrovend en kostbaar. De echtgenoten worden bij de rechter ieder door een advocaat vertegenwoordigd, die – als geen sprake is van gefinancierde rechtsbijstand – een vast uurtarief rekent.
Voorlopige voorzieningen
Wanneer geen overleg mogelijk is en snel een beslissing van een rechter nodig is, kunnen zogenaamde voorlopige voorzieningen worden gevraagd. Nadat het verzoekschrift daarvoor bij de rechtbank is ingediend, volgt er binnen drie weken een korte zitting en wordt een week later uitspraak gedaan. Er kunnen maar een paar voorzieningen worden gevraagd, zoals een voorlopige alimentatie, het voorlopige gebruik van de echtelijke woning zonder de andere echtgenoot of een voorlopige zorgregeling voor de kinderen. Deze voorzieningen gelden totdat de rechter over deze onderwerpen een definitieve beslissing heeft genomen. Gezien de duur van de scheidingsprocedure zelf kan zo’n voorlopige voorziening soms meer dan een jaar duren.
Bodemprocedure
Ook deze procedure wordt gestart met een verzoekschrift bij de rechtbank. Hierin wordt niet alleen de echtscheiding zelf gevraagd, maar wordt de rechter ook gevraagd definitief te beslissen over de overige gevolgen van de scheiding door middel van zogenaamde nevenvoorzieningen. Sinds 1 maart 2009 is het verplicht om aan dit verzoekschrift een, samen met de andere echtgenoot opgesteld, ouderschapsplan te hechten. Het verzoekschrift wordt door een deurwaarder aan de andere echtgenoot overhandigd, die vervolgens binnen circa tien weken met een advocaat een verweerschrift bij de rechtbank moet indienen. Ook deze echtgenoot kan nevenvoorzieningen aan de rechter vragen, waarop de andere echtgenoot dan eerst schriftelijk moet reageren voordat er een zitting komt.
Vaak duurt het een paar maanden na de indiening van het laatste verweerschrift voordat er een zitting bij de rechtbank komt. Het kan ook nog zijn dat de rechter partijen aanbiedt naar een mediator te gaan. De eerste 2,5 uur van deze bemiddeling zijn dan op kosten van de Staat.
Meestal wordt op de eerste zitting alleen de echtscheiding, de regeling rond de kinderen en de alimentatie behandeld. Een paar maanden later volgt dan de zitting voor het vermogen en het pensioen. Bij ingewikkelde zaken kan de rechter eerst een deskundige benoemen. Dit kan bijvoorbeeld gaan om een kinderpsycholoog of accountant, die onderzoek moet doen aan de hand waarvan de rechter beslist, vaak pas na een nieuwe zitting. Tegen alle eindbeschikkingen in de bodemprocedure kan binnen drie maanden hoger beroep bij het hof worden ingesteld. Het hoger beroep neemt gemiddeld negen maanden tot een jaar in beslag. Ten slotte is het voor bepaalde zaken nog mogelijk om bij de Hoge Raad cassatie in te stellen.
2 Mediation
Steeds meer echtgenoten regelen alle gevolgen van de scheiding via mediation. Samen met een mediator wordt gewerkt aan een echtscheidingsconvenant, waarin de afspraken hierover worden vastgelegd. De mediator houdt de onderliggende emoties rond de scheiding goed in de gaten en begeleidt echtgenoten in dit proces. Het staat immers vast dat onderliggende emoties de onderhandelingen rond de gevolgen van de scheiding flink kunnen beïnvloeden.
Het is van groot belang een deskundige mediator in de arm te nemen. Kiest u ervoor een vFAS-advocaat als mediator in te schakelen dan weet u zich verzekerd van een expert die thuis is in het emotionele scheidingsproces. Bovendien kent hij of zij de jurisprudentie, het huwelijksvermogensrecht en het fiscale recht goed en kan zelf de alimentatieberekeningen opstellen. Zo blijven alle onderwerpen op tafel liggen en hoeft bijvoorbeeld niet een derde, die de echtgenoten niet kent en niet bij de gesprekken aanwezig is, een alimentatieberekening te maken. Pas wanneer de zaken echt complex zijn, zal de mediator namens de echtgenoten advies inwinnen bij bijvoorbeeld een accountant of fiscalist.
Het voordeel van mediation is dat de bemiddeling vertrouwelijk is tot er een convenant wordt gesloten. Zo durven echtgenoten het achterste van hun tong te laten zien en komt er sneller een regeling. Een nadeel kan zijn dat de mediator in principe niet apart met de echtgenoten praat. Daardoor is het ook niet mogelijk één van de twee de zaken nog eens uit te leggen of hem of haar te adviseren in te stemmen met een bepaald voorstel.
Uiteindelijk zal de vFAS-advocaat namens beide echtgenoten het convenant met een gemeenschappelijk verzoekschrift tot echtscheiding bij de rechtbank indienen. Er komt geen zitting en de rechter doet vaak binnen drie weken uitspraak. De meeste bemiddelingen duren drie tot vijf maanden, waarbij echtgenoten om de twee à drie weken voor circa twee uur bij de mediator bij elkaar komen en ondertussen veel zaken zelf uitzoeken. Het tarief van een vFAS-mediator is meestal gelijk aan het tarief van een advocaat. Echter, de kosten worden nu niet dubbel gemaakt, en de procedure is veel korter en vriendelijker. Niet in de laatste plaats blijven de echtgenoten de controle houden, en ze geven hun lot niet uit handen aan een advocaat en/of een rechter.
3 De vierbespreking
Als zaken te complex zijn of als de emoties hoog oplopen, dan is het soms verstandig om ieder een eigen advocaat in de arm te nemen, waarbij wel wordt gewerkt aan een convenant. Er worden stukken uitgewisseld en over en weer worden voorstellen gedaan. Op de achtergrond adviseren vaak accountants en/of fiscalisten. In zogenaamde vierbesprekingen wordt geprobeerd overeenstemming te bereiken. Het convenant wordt vervolgens vaak door een van de advocaten met een gemeenschappelijk verzoekschrift bij de rechtbank ingediend. De uitspraak volgt weer na drie weken.
4 Collaborative divorce
Sinds 2009 kent Nederland de zogenaamde overlegscheiding. Echtgenoten worden ieder weer door hun eigen advocaat bijgestaan en een neutrale coach, vaak een psycholoog, begeleidt de vierbesprekingen. Bovendien spreken de advocaten af dat zij in deze zaak nooit zullen procederen. Mocht onverhoopt geen regeling worden getroffen, dan moeten andere advocaten de zaak overnemen. Zo heeft iedereen belang bij een regeling.
Wanneer specifieke deskundigheid van een kinderpsycholoog, accountant of fiscalist nodig is, dan wordt deze door beide echtgenoten ingehuurd. Dat voorkomt dubbele kosten en levert een eenduidig deskundig standpunt op. Indien nodig kan de coach/psycholoog de echtgenoten apart adviseren hoe zij zich in dit proces staande kunnen houden en goed gehoord kunnen worden.
5 Scheiden via internet
Het kan echt, via internet een convenant en ouderschapsplan downloaden en aan de keukentafel samen invullen. Het stuk wordt naar een advocaat opgestuurd en die vraagt voor de mensen een echtscheiding aan. Deze manier van scheiden is in de meeste gevallen zeer omstreden. Op korte termijn lijkt het goedkoop, maar de ervaring leert dat het op de lange termijn voor veel problemen zorgt. Zo kunnen de verhoudingen tussen de echtgenoten, die vaak als ouder nog verder met elkaar moeten, ernstig onder druk komen te staan.De echtgenoten zien de betreffende advocaat vaak maar één keer. Er is geen enkel oog (en tijd) voor het emotionele scheidingsproces, dat de onderhandelingen over de gevolgen van de scheiding vaak beïnvloedt. Waarom is een bepaalde afspraak gemaakt, uit schuldgevoel of in de hoop dat iemand terugkomt? En wat doe je een jaar later met die afspraak, wanneer het schuldgevoel is uitgewerkt of de ander niet is teruggekomen? Niemand die deze gevoelens toetst, laat staan dat wordt gecontroleerd of mensen begrijpen wat er in hun huwelijksvoorwaarden staat, of begrijpen dat betalingen bruto dan wel netto zijn, en ga zo maar door.
Conclusie
Hoe een scheiding het best kan worden geregeld, hangt dus van een hoop omstandigheden af. Of u bijvoorbeeld nog on speaking terms bent, of de scheiding overzichtelijk is, en of er grote financiële belangen in het spel zijn. Het kan natuurlijk ook zijn dat u zich zekerder voelt met een eigen advocaat. Wilt u hier graag helderheid in krijgen? Laat u dan vrijblijvend voorlichten op de Dag van de Scheiding op woensdag 15 september. Stap het kantoor van een vFAS-advocaat binnen, die kan u meer vertellen over de verschillende procedures.
www.dagvandescheiding.nl
Ruzie om de erfenis
Negen van de tien ondervraagden met een gemiddelde leeftijd van 63 jaar heeft al eens met een erfenis te maken gehad. In de meeste gevallen als een kind dat de nalatenschap van een overleden ouder moet verdelen, maar soms ook als partner. Uit het onderzoek blijkt dat een testament niet voldoende is om ruzie te voorkomen. Bij 55% van de steggelende familieleden was de laatste wil van de overledene bekend, maar mocht dat niet baten.
Meestal ruziën broers en zussen met elkaar en in 60% van de gevallen gaat het om de hoogte van de te verdelen erfenis. Bij de overige 40% zorgen specifieke erfstukken, zoals sieraden, schilderijen en Delfts blauw voor hommeles. De ruzies hakken er overigens diep in, want driekwart geeft aan dat de familieband blijvende schade heeft opgelopen door de verdeling van de erfenis.
‘Al dat geruzie over erfenissen, vind ik echt spijtig’, zegt Nico van Scheijndel, erfcoach en auteur van de nieuwe Plus Almanak Erven&Schenken. Ruzie is volgens hem makkelijk te voorkomen door een duidelijk testament op te stellen en dat met enige regelmaat bij te werken. ‘Maar door ook bij leven geld en spullen te schenken kan een hoop gedoe worden voorkomen. Wie dat slim doet, kan zo bovendien belasting besparen.’
Nu schenkt 35% van de ondervraagden wel eens aan de kinderen. Bijvoorbeeld voor een vakantie, een bruiloft of een auto. Slechts 12% draagt structureel vermogen over met een vast jaarlijks bedrag. Terwijl een ouder ieder jaar €5000 belastingvrij aan de kinderen mag schenken.
Vaker een samenlevingscontract
Jong en oud
Ruim de helft van de niet-gehuwde samenwoners had in 2008 een samenlevingscontract. In 2003 lag dit aandeel 5 procentpunt lager. Het aandeel paren met een samenlevingscontract of het voornemen om dit af te sluiten is zowel onder jongere als oudere samenwoners gestegen.
Oudere niet-gehuwde samenwoners hebben of willen vaker een samenlevingscontract dan jongeren. Van de oudere paren hebben of willen acht op de tien een contract, tegen zes op de tien jonge stellen.
Fors meer niet-gehuwde paren met kinderen
De komst van kinderen is voor stellen steeds minder vaak een reden om te trouwen. In 2009 hadden vier op de tien niet-gehuwde paren thuiswonende kinderen, tegen twee op de tien in 1995. De stijging van het aantal niet-gehuwde paren is sinds 2000 voornamelijk aan paren met kinderen toe te schrijven.
Aandeel stellen met trouwplannen stabiel
Van de oudere stellen die niet-gehuwd samenwonen, denkt een kwart nog te gaan trouwen. Van de jongste samenwoners wil drie kwart in het huwelijksbootje stappen. Opvallend is dat het aandeel met trouwplannen onder niet-gehuwde samenwoners tussen 2003 en 2008 niet is gedaald.
Bron: CBS
Mediation steeds vaker ingezet
In meer dan de helft van de conflicten die via een juridisch loket of een gerecht naar een mediator zijn verwezen, hebben de partijen in het conflict met de hulp van een mediator overeenstemming bereikt. Daarnaast zijn de partijen die aan mediation deelnamen ook in hoge mate tevreden over de mediation en de mediator, blijkt uit het onderzoek. Het aandeel van mediation is in vergelijking met andere diensten van het Juridisch Loket en de rechtspraak echter nog klein.
Het onderzoek is eind november 2009 naar de Tweede Kamer gestuurd. Het is uitgevoerd door het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) van het ministerie van Justitie en richtte zich op de ontwikkeling (toename) van het aantal verwijzingen naar een mediator bij het Juridisch Loket en de rechtspraak. Daarnaast gaat het onderzoek aan de hand van vragenlijstgegevens in op de resultaten die behaald zijn met de mediations.
In 2005 is door het ministerie van Justitie een landelijke verwijzingsvoorziening naar mediation bij gerechten en juridische loketten opgezet. Ter ondersteuning van deze beleidsmaatregelen heeft het ministerie ook financiële voorzieningen beschikbaar gesteld voor partijen die kiezen voor mediation. Sinds de invoering van deze voorzieningen is het aantal verwijzingen naar een mediator toegenomen. In 2008 werden 2.419 zaken via het Juridisch Loket en 3.708 zaken via de rechtspraak verwezen naar een mediator. Van de via het Juridisch Loket verwezen zaken eindigde 73 % met volledige overeenstemming tussen de partijen en 78 % van de partijen was tevreden tot zeer tevreden over de uitkomst van de mediation. Bij de rechtspraak was dit respectievelijk 52 % van de mediations en 49 % van de partijen.
De minister schrijft in zijn reactie op het onderzoek dat het bevorderen van mediation geen doel op zich is, maar past binnen het streven om burgers hun onderlinge geschillen op een doelmatige en bevredigende wijze oplossen. Toegang tot het recht houdt meer in dan alleen toegang tot de advocaat en de rechter. Het gaat veeleer om toegang tot de oplossing van het probleem. De minister is dan ook positief over de ontwikkeling die mediation doormaakt. Mediation heeft zich een plek verworven binnen het rechtsbestel, maar ook in de samenleving als geheel.
(Bron: www.justitie.nl)
Ouderschapsplan volgens Rouvoet
Ik ben ervan overtuigd dat deze schadelijke gevolgen kunnen afnemen als ouders samen zorgvuldige afspraken maken en beter communiceren over de zorg voor hun kinderen, zoals ik ook in mijn Nota Gezinsbeleid heb beschreven. Het verplichte ouderschapsplan is daarbij een belangrijk instrument.’
Voor welke ouders geldt de nieuwe wet?
‘De wettelijke verplichting geldt voor gehuwde en geregistreerde ouders. Bij ongeregistreerd samenwonen geldt de verplichting alleen als ouders gezamenlijk gezag hebben. Maar ik denk dat het belangrijk is om niet teveel te focussen op de wettelijke verplichting. Alle ouders die uit elkaar gaan, doen er goed aan een ouderschapsplan op te stellen. Zo’n plan maak je ook niet voor een rechter, maar voor je kind. Met duidelijke afspraken over zorg en opvoeding kunnen ouders voorkomen dat er conflicten ontstaan. Dat is heel belangrijk want juist conflicten rond een scheiding kunnen schadelijk zijn voor kinderen.’
De nieuwe wet bepaalt dat kinderen het recht behouden op een gelijkwaardige verzorging en opvoeding door beide ouders. Wat verstaat u onder gelijkwaardig?
‘Gelijkwaardig ouderschap is het uitgangspunt bij de verzorging en opvoeding van kinderen. Dat betekent niet dat ouders de taken zo gelijk mogelijk moeten verdelen, zoals in het geval van co-ouderschap. Het gaat er vooral om dat beide ouders hun verantwoordelijkheid nemen in het belang van het kind. En dat kinderen hun band met allebei de ouders kunnen voortzetten en verder ontwikkelen. Hoe dat in de praktijk wordt geregeld, is maatwerk. Daarbij moet steeds worden gekeken naar wat het beste past bij dat ene kind, zijn of haar ouders en de specifieke situatie.’
Het ouderlijk gezag gaat op grond van de wet ook de plicht van de ouder bevatten om de contacten tussen zijn kind en de andere ouder te bevorderen. Waar moeten we aan denken?
‘Je bent en blijft de ouder van je kind, ook als je relatie stuk loopt. Je moet het contact tussen je kind en de andere ouder niet in de weg staan, maar het juist bevorderen in het belang van het kind. Het is bijvoorbeeld heel belangrijk om je niet negatief uit te laten over de andere ouder waar kinderen bij zijn. Dat is soms moeilijk, maar voor een kind is het ontzettend belangrijk om niet te worden geconfronteerd met ruzie onderling.’
Ouders die wel het juridische ouderschap, maar niet het gezag hebben, hebben naast omgangsrecht, ook omgangsplicht gekregen. Hoe gaat dat in de praktijk, wanneer een ouder bijvoorbeeld geen omgang wil?
‘Iemand die niet wil, laat zich moeilijk dwingen. Er valt altijd wel iets te verzinnen om te zorgen dat er in de praktijk geen omgang is. De verplichting wijst ouders er bij de rechter op dat ze ook na een scheiding ouder blijven. Niet alleen juridisch maar ook praktisch. Met voorlichting proberen wij scheidende ouders duidelijk te maken wat de gevolgen kunnen zijn voor de ontwikkeling van hun kind als zij geen actieve rol spelen in de zorg en opvoeding. Ik wil ook mediators, juristen en andere professionals die bij scheidingen betrokken zijn, oproepen om ouders op hun verantwoordelijkheden te wijzen.’
Ouders die gaan scheiden, worden nu verplicht om aan het verzoekschrift tot echtscheiding een ouderschapsplan te hechten, met daarin afspraken over de verdeling van de zorg, de kosten van de kinderen, het verblijf, informatie over de kinderen en dergelijke. Maar als dat mislukt, kan worden volstaan met overleggen ‘van andere stukken’. Is dat geen gevaar voor de gedachtes achter de wet?
‘Het indienen van een ouderschapsplan is verplicht. Alleen als ouders echt niet tot overeenstemming kunnen komen, kan hiervan worden afgeweken. Maar dan moet er wel een concrete aanwijsbare reden zijn waarom dit niet is gelukt. In de toelichting op de wet, en daar zullen rechters zeker rekening mee houden, staat heel nadrukkelijk dat het ontbreken van een ouderschapsplan niet te snel moet worden geaccepteerd.’
Wat zijn de consequenties als ouders zich niet aan het ouderschapsplan houden?
‘Het ouderschapsplan helpt ouders om te communiceren en afspraken te maken. En als de situatie verandert, biedt het ook een kader om afspraken gezamenlijk aan te passen. De bedoeling van het ouderschapsplan is om het ontstaan van conflictsituaties, en de schadelijke gevolgen daarvan voor kinderen, te verminderen. Als er toch een conflict ontstaat en een van de ouders de afspraken niet nakomt, kan aan de rechter worden gevraagd dwangmiddelen zoals een dwangsom op te leggen.’
Wat doet het kabinet om de invoering van de nieuwe wet zo goed mogelijk te laten verlopen?
‘Deze wet laat zien dat er maatschappelijk iets is veranderd in de manier waarop er wordt nagedacht over scheiden. Er is een einde gekomen aan het fenomeen ‘flitsscheiding’ en de belangen van de kinderen hebben een centrale rol gekregen. Er is meer aandacht voor de sociale aspecten, naast de juridische. Die verandering is ook zichtbaar in de overheidsvoorlichting op dit terrein, zoals in de nieuwe brochure van mijn programmaministerie ‘Uit elkaar… en de kinderen dan?’. Daarin staat bijvoorbeeld beschreven hoe je met je kinderen kunt praten over een scheiding. En bij wie je daarover meer advies kunt vragen, zoals bij een mediator, maatschappelijk werker of via het Centrum voor Jeugd en Gezin. Ik hoop dat de overheid daarmee houvast en heldere informatie kan bieden aan ouders in een periode van hun leven die vaak heel emotioneel is.’
Waarom een Dag van de Scheiding?
Over de vereniging FAS
Twitterspreekuur
Tijdens de dag van scheiding zijn wij telefonisch te bereiken op 0800 40 50 603
Trouwen
Kinderen
Scheiden
